Een opvallend gebouwencentrum, gekenmerkt door ronde vormen en veel daglicht, dat door de grote glazen wanden heen dringt. De Gelderhorst is niet alleen een mooi, maar bovenal een functioneel gebouw dat de bewoners de mogelijkheid biedt met gebaren te communiceren. Zij zijn immers doof.

Dovenpastoraat

De Gelderhorst is een woon- en activiteitencentrum waar oudere slechthorenden, plots- of laatdoven en doofblinden zelfstandig leven en kunnen genieten van zorg en verpleging op maat. De Gelderhorst is geen christelijk tehuis, maar biedt ruimte voor persoonlijke religieuze beleving.
Dominee A.D. Poortman is hervormd predikant en vele jaren actief in het dovenpastoraat. Als pastoraal werker in De Gelderhorst bezoekt hij de bewoners en heeft hij inzicht in hun situatie en behoeften. Hij is zich bewust van de noodzaak van zijn werk: “Er is veel behoefte aan dovenpastoraat. Je kunt echt wat met elkaar opbouwen, als je maar wilt communiceren. Dove mensen staan veel te vaak aan de kant binnen de gemeenten. Dat gebeurt niet altijd uit onwil, maar vaak door een gebrek aan tijd, alhoewel er ook mensen zijn die wel hun nek voor doven uitsteken. Doven horen er toch ook bij?”

Dovendienst

Een dovendienst is op het eerste gezicht niet veel anders dan een kerkdienst voor horende mensen. Er wordt gezongen, gebeden en gepreekt, uiteraard met ondersteunende gebarentaal. Wat opvalt is dat doven tijdens het gebed hun ogen open houden. “Dat is geen gebrek aan eerbied”, zegt Poortman. “Op die manier houden we contact en kan de voorganger zien of het te begrijpen is. Dove mensen zien meer en begrijpen dingen sneller.”

Evangelisatie

De grote vraag die Poortman zichzelf steeds stelt is: “Hoe bereik je doven met het Evangelie? Dogmatiek spreekt dove mensen niet aan. Dat is veel te abstract. Dove mensen zijn visueel ingesteld, hebben een andere leefwereld en hebben vaak meer moeite met taal in de Bijbel. Dat heeft ook te maken met hun taalachterstand, ze beschikken over minder woorden en gebaren dan horende mensen.” Ondanks hun handicap begrijpen doven dingen snel en zien ze meer. "Ze kunnen dingen soms feilloos aanvoelen”, zegt Poortman.
“Wil je doven bereiken dan moet je hen bereiken in de eigen taal. Spreken met gebaren. Werken met handen. Je moet leren mensen aan te raken, iets wat in pastoraat bij niet-doven vaak niet kan. Een gesprek hoef je niet in te leiden met een praatje over het weer, want dat het mooi weer is hebben ze zelf ook wel gezien. Ze zijn directer dan horende mensen en stellen meteen hun vragen. Dat moet ook wel, een gesprek voeren is voor hen veel vermoeiender dan voor horende mensen. Ook in mijn preken houd ik daar rekening mee: alles moet korter en kernachtiger. Je moet de hoofdlijn vasthouden en niet de zijlijnen. Eigenlijk zou iedere predikant eens een paar dovendiensten moeten leiden. Je leert helder te zijn in taal en woordgebruik en gaat duidelijker preken en bereikt zo niet alleen dove, maar ook meer horende mensen.”
Door de vele contacten en samenwerking met andere organisaties heeft De Gelderhorst een bijzondere plaats in de Nederlandse dovenmaatschappij. Poortman: “Het is geweldig om hier aan het werk te mogen zijn. Er gebeurt heel wat, al is niet alles te zien en vraagt het oogsten geduld. Werken met doven is de moeite waard en geeft vreugde.”

Doven horen

Mensen communiceren met elkaar door middel van gesproken taal. Voor mensen die doof zijn, is dat echter onvoldoende. Zij horen door te zien. In een maatschappij die is ingesteld op horende mensen hebben doven het niet makkelijk. Velen raken in een (psychisch) isolement.

Als moeder van een doof kind ervaart Marga van Barneveld (39) dat de opvoeding veel aandacht en energie vraagt: “Met een doof kind moet heel bewust en duidelijk worden omgegaan. Een doof kind voelt soms dingen anders, leeft in een kleinere (belevings)wereld en moet veel informatie missen. In de omgang met doven heb ik geleerd geduldiger te zijn in communiceren.”

Dovencultuur

Door hun handicap ontstaat bij dove mensen een eigen cultuur. Marga: “Doven hebben een eigen wereld, met een eigen taal, een eigen manier van omgaan met elkaar en een eigen beleving. Vaak worden doven onderschat, dat hoeft niet. Dove mensen kunnen uitstekend omgaan met hun handicap, maar veel horende mensen kunnen jammer genoeg moeilijk omgaan met doven."

Internet

Marga ziet internet als een uitkomst voor dove mensen: "Alle nodige informatie is met weinig inspanning te raadplegen. Erg makkelijk en handig voor dove mensen, die toch al veel informatie moeten missen. Toch mag dit medium nóóit het persoonlijke contact met andere mensen overnemen: “Je kunt een preek lezen op internet, maar blijft altijd beter om een kerkdienst bij te wonen. Internet moet gebruikt worden als aanvulling en niet als vervanging.”

"Als je geconfronteerd wordt met een handicap besef je dat gezondheid en kwaliteit van leven belangrijker zijn dan rijkdommen op aarde", zegt Marga. "Gelukkig worden de middelen en faciliteiten voor doven beter. Zij kunnen steeds zelfstandiger leven. Er moet meer naar doven geluisterd worden. Dat is een kwestie van tijd. Toch zullen doven altijd een stapje harder moeten knokken om hetzelfde als horenden te bereiken."