Licht en genade

Licht en genade

Zoals algemeen wordt aangenomen was Lucas de schrijver van het evangelie en van het boek Handelingen. In beide boeken richt hij zich tot Teofilus, voor wie hij een compleet overzicht van de geschiedenis heeft samengesteld. Deze beschrijving begint met de geboorte van de Here Jezus en eindigt met de (voorlopige) terzijdestelling van het Joodse volk. Iets wat misschien minder bekend is, is dat Lucas ook een schrijver is bij wie de genade van God een belangrijke rol speelt. Dit komt met name in de eerste hoofdstukken van het Lucasevangelie naar voren.

De geschiedschrijver Lucas

Eigenlijk zouden het Lucasevangelie en het boek Handelingen als één geheel gezien moeten worden. Dit blijkt vooral uit de inleidingen van beide boeken. Ze zijn namelijk bestemd voor één en dezelfde persoon: Teofilus. Met name in de beginverzen van het Lucasevangelie komt bovendien het doel van dat wat Lucas schrijft naar voren: "Aangezien velen getracht hebben een verhaal op te stellen over de zaken, die onder ons hun beslag hebben gekregen, gelijk ons hebben overgeleverd degenen, die van het begin aan ooggetuigen en dienaren van het woord geweest zijn, ben ook ik tot het besluit gekomen, na alles van meet aan nauwkeurig te hebben nagegaan, dit in geregelde orde voor u te boek te stellen, hoogedele Teofilus, opdat gij de betrouwbaarheid zoudt erkennen der zaken, waarvan gij onderricht zijt" (Luc. 1:1-4). Deze verzen maken duidelijk waar Lucas zijn informatie vandaan heeft en wat het doel is van zijn geschiedschrijving: opdat de "hoogedele Teofilus" de betrouwbaarheid zou erkennen van de zaken, waarin hij onderricht was. Ook lezen we dat Lucas Teofilus aanschrijft als "hoogedele"; dit is een aanspreektitel die in de Bijbel verder alleen wordt gebruikt voor stadhouders (Hand. 23:26; 24:3 en 26:25).
Er zit in de geschiedschrijving van Lucas ook een mooi 'evenwicht'. In totaal beschreef Lucas namelijk 66 jaar geschiedenis, die precies verdeeld is in tweemaal 33 jaren. Het Lucasevangelie bevat de beschrijving van de 33 jaren van de geboorte van de Here Jezus tot en met Zijn dood, opstanding en hemelvaart. Het boek Handelingen begint (met een kleine overlapping) met de hemelvaart en beschrijft de daaropvolgende 33 jaar tot en met de beschrijving van Paulus' aankomst in Rome en zijn twee jaar durende gevangenschap aldaar.1
De periode van Handelingen van 33 jaar had - menselijk gesproken en geen rekening houdend met Gods verborgen plan - gevolgd kúnnen worden (wanneer Israël Christus aanvaard had) door een zevenjarige tijd (de zogenaamde 'laatste jaarweek van Daniël'). En díe tijd en wat erna had kunnen komen (en in de toekomst: zál komen) wordt beschreven in het boek Openbaring. En daarmee wordt de geschiedschrijving in het Nieuwe Testament compleet gemaakt: een beschrijving die begint met de geboorte van de Zoon en eindigt met de overdracht van het koninkrijk van de Zoon aan de Vader.

Lucas en Paulus

Lucas behoorde niet tot de kring van de (twaalf) apostelen. De Bijbel vermeldt ons zo goed als niets over zijn afkomst. Allerlei ideeën hierover doen de ronde: hij was een Jood, een Joodse christen, een gelovige heiden; feit is dat we het niet weten. Wat we wel weten, is dat hij op een bepaald moment met Paulus in aanraking kwam en met hem optrok. In Handelingen 16 komt dit duidelijk naar voren. Daar schrijft Lucas in het verslag over het wel en wee van Paulus en de zijnen in vers 7 en 8: "... poogden zij naar Bitynië te reizen, maar de Geest van Jezus liet het hun niet toe; en toen zij Mysië voorbij waren, kwamen zij te Troas". Alles wat Lucas hier beschrijft, doet hij in de 'zij-vorm'; hij was er zelf niet bij. In vers 9 lezen we vervolgens van het visioen dat Paulus kreeg van de Macedonische man ("...er stond een Macedonisch man, die hem toeriep: Steek over naar Macedonië en help ons") en dan gebeurt er in vers 10 iets opmerkelijks: "Toen hij het gezicht gezien had, zochten wij dadelijk gelegenheid om naar Macedonië te vertrekken, daar wij eruit opmaakten, dat God ons had geroepen om hun het evangelie te verkondigen". Opeens stapt Lucas over op de 'wij-vorm': hij is er bij! En dit is voor het eerst dat we dit in Handelingen lezen. Wellicht mogen we hieruit opmaken dat Lucas in Troas woonde (vgl. vs. 8) en daar in contact kwam met Paulus ... Paulus is verder de enige die Lucas' naam gebruikt; hij doet dat slechts driemaal en wel in zijn late brieven. Hij noemt hem een 'mede-arbeider' (Flm. 24) en 'de geliefde geneesheer' (Kol. 4:14). Dit laatste zegt iets over de innige band tussen de apostel en Lucas ("geliefde"), maar ook over het 'niveau' van Lucas: hij was een geneesheer; wij zouden in deze tijd zeggen: een arts. Lucas was iemand die geleerd was en die in de hogere kringen verkeerde (zie ook het voorgaande deel over de term 'hoogedele'; hij ging blijkbaar met mensen als stadhouders om). In díe zin sloot hij ook aan bij Paulus, die zelf ook een geleerd man geweest moet zijn. Een prachtig en ontroerend getuigenis over Lucas zijn Paulus' woorden in 2 Timoteüs 4, waar hij schrijft over verschillende van zijn medewerkers die hem om diverse redenen hebben verlaten (vs. 10). In vers 11 staat dan: Alleen Lucas is nog bij mij ...".

De naam 'Teofilus' betekent 'liefhebber / vriend van God' en dat zou je overdrachtelijk op elke gelovige kunnen toepassen. Ook wij mogen als gelovigen genieten van wat God door Zijn dienaar Lucas schrijft. De naam 'Lucas' betekent: 'licht / lichtgevend'; Lucas schrijft over de komst en de verkondiging van hét Licht van deze wereld: Christus.
Lucas' nauwe samenwerking en band met Paulus, de apostel der genade', zou kunnen betekenen dat ook in Lucas leven en werken Gods genade een centrale plaats heeft gekregen. En dat blijkt inderdaad het geval! In de eerste hoofdstukken van het Lucasevangelie - het fundament dus van het complete werk van Lucas - komt de genade op een voor de evangeliën unieke wijze naar voren!
Overigens blijken er verschillende woorden te zijn die slechts door Paulus en Lucas gebruikt worden.

Maria en Gods genade

In de eerste plaats gebeurt dit op een heel directe manier en wel bij de aankondiging van de geboorte van onze Heiland (Luc. 1:26-38). In vers 28 staan de eerste woorden van Gabriël tot Maria: ''Wees gegroet, gij begenadigde, de Here is met u". Letterlijk staat hier: '... gij begenadigd zijnde ...'. Het betreft een werkwoord dat verder nog slechts eenmaal in de Bijbel gebruikt wordt ... door Paulus (zie Efe. 1:6).
In Lucas 1:30 staat dan de tweede uitspraak van Gabriël tot Maria: "Wees niet bevreesd, Maria; want gij hebt genade gevonden bij God". Dit is - los van de betekenis van wat er in Lucas 1:26-38 gaande is - een bijzonder vers! Het is namelijk de eerste maal in het Nieuwe Testament dat het woord "genade" gebruikt wordt. Van de evangelieschrijvers is Lucas dus de eerste die dit woord gebruikt. In de 28 hoofdstukken van het Matteüsevangelie en de 16 van het Marcusevangelie komen we dit woord niet tegen, maar hier wel! Opgetekend door de man die zou nauw samenwerkte met de apostel der genade.

Zacharias en Gods genade

Een tweede keer dat Gods genade naar voren komt in dit evangelie is in de geschiedenis van de aankondiging van de geboorte van Johannes de doper. We weten hoe Zacharias als priester aan de beurt was om de priesterdienst in de tempel te vervullen en hoe Gabriël ook hem de geboorte van een zoon aankondigt (zie Luc. 1:5-17). Zacharias gelooft Gabriël echter niet, waarop de engel hem zegt: "En zie, gij zult zwijgen en niet kunnen spreken, tot de dag toe, dat deze dingen geschieden, omdat gij mijn woorden niet geloofd hebt, die op hun tijd in vervulling zullen gaan". Van het moment waarop deze woorden in vervulling gingen, lezen we vanaf Lucas 1:57. In vers 59 staat hoe men op het punt stond de geboren zoon op de dag van diens besnijdenis te vernoemen naar zijn vader Zacharias. Zijn moeder zei echter dat hij 'Johannes' moest heten. En na enig protest van de zijde van de buren en de naaste familie, moet Zacharias dan maar de doorslag geven en schrijft hij op een bordje: "Johannes is zijn naam" (vs. 63), waarop ieder zich verwonderde en waarna Zacharias' mond geopend werd en hij weer kon spreken!
En het mooie is nu dat 'Johannes' betekent: de HERE (Jahweh) is genadig / genade! Hoe wonderlijk dat je pas werkelijk recht van spreken hebt als je dit erkent. Helemaal als we de priester Zacharias zien als een beeld van het priestervolk Israël dat momenteel het Woord niet machtig is; het zal pas ten volle aan z'n taak toekomen wanneer het zal belijden dat de HERE genadig is in Zijn Messias, Die toch in de eerste plaats kwam voor Zijn volk Israël! Feitelijk geldt trouwens voor ons allen dat we pas werkelijk een blij getuigenis over Gods werk voor en in ons kunnen afleggen, wanneer we doordrongen zijn van de betekenis van Zijn genade. Ook voor Paulus was het een en al genade (vgl. 1 Tim. 1:12-17).

Gods genade in de tempel

De twee voorgaande gebeurtenissen (de aankondiging van de Zoon aan Maria en aan Zacharias) worden alleen beschreven in het Lucasevangelie! Dit geldt ook voor het laatste voorbeeld dat we hier naar voren willen brengen en dat te maken heeft met het moment dat Jozef en Maria de 40-dagen-oude Jezus aan de Here voor stellen. Dit gebeurt in de tempel. Zie hoe een en ander beschreven is in Lucas 2:22 en verder. In vers 27 staat hoe Simeon, die de "vertroosting van Israël" (vs. 25) verwachtte, door de Geest in de tempel geleid wordt. Hem was al bekend gemaakt door de Geest dat hij niet zou sterven voor hij de "Christus des Heren" gezien zou hebben (vs. 26). Als hij dan het Kind in zijn armen houdt, zegt hij: "Nu laat Gij, Here, Uw dienstknecht gaan in vrede, naar Uw Woord, want mijn ogen hebben Uw heil gezien ..." (vs. 29 en 30). Het oorspronkelijke woord dat hier voor "heil" gebruikt wordt, wordt in deze (onzijdige) vorm alleen door Lucas en Paulus gebruikt (zie verder Luc. 3:6; Hand. 28:28 (!) en Efe. 6:17).
Maar dan gebeurt er in de tempel nog iets: er komt een oude vrouw, een profetes, bij staan. Ze is een dochter van Fanuël (deze naam is een andere schrijfwijze van 'Pniël', dat betekent: aangezicht / gelaat van God) en ze komt uit de stam Aser (dit betekent: gezegend / gelukkig). Maar haar eigen naam bepaalt ons weer bij de kern van de zaak: Hanna. En 'Hanna' betekent: verzoek; bede om genade.

Al met al mogen we wel zeggen dat Lucas' geschiedschrijving is gefundeerd in de genade van God! En zo is het natuurlijk ook: heel Gods heilsgeschiedenis is één grote openbaring van Zijn licht en genade, samengevat in Zijn Zoon, Jezus Christus.

Noot:
1. De getallen 33 en 66 komen we ook tegen in Leviticus 12:1-5, waar het getal 33 verband houdt met de 33 dagen dat een vrouw na de geboorte van een zoon "in het reinigingsbloed" moest blijven (deze periode begon na zeven dagen, op de achtste dag, de dag van de besnijdenis van de zoon). Werd er een meisje geboren dan begon voor de moeder na veertien dagen vanaf de geboorte van de dochter een periode van 66 dagen reiniging.

Voor de betekenissen van de namen is gebruik gemaakt van het boek 'De NAMEN in de Bijbel' (verschenen bij Everread Uitgevers; ISBN 978-90-6694-214-1).

Duizenden lezers gingen u voor. Ondersteun AMEN. Word ook abonnee!

Pas verschenen in de Morgenrood-reeks

De Morgenroodboekjes komen uit in de Morgenroodreeks: een serie Bijbelstudieboekjes die sinds 1960 wordt uitgegeven. De in deze reeks verschenen boekjes zijn handzaam en praktisch en helpen je verder om de Bijbel beter te leren kennen.

NIEUWSTE UITGAVE: Petrus, mens & apostel

Impulsief, direct, vol liefde, koppig, enthousiast, berouwvol ...

Eigenschappen die van toepassing zijn op Petrus.

Als apostel neemt hij een voorname plaats in als het gaat om het werk van God. Hij is letterlijk een 'sleutelfiguur' in Gods plan met Israël; hem zijn immers de sleutels van het koninkrijk der hemelen gegeven. Hij was één van de drie apostelen die bijzondere dingen meemaakte met de Heere Jezus. De opgestane Heer stelde hem in Zijn dienst om Zijn lammeren te weiden en Zijn schapen te hoeden. Hij was destijds één van de steunpilaren van de gemeente te Jeruzalem.

Als mens is hij iemand in wie we ons gemakkelijk kunnen herkennen.

Ook als e-book verkrijgbaar!

Info & Bestellen

Leeswijzer - Doelgericht Bijbellezen

Meer weten over Degene in Wie je als christen gelooft? Dan is de Bijbel dé bron van informatie. Daarbij is het niet alleen belangrijk dát je de Bijbel leest, maar ook hóe je leest. Wil je ontdekken wat God heeft geopenbaard en zeggen wil? Of zoek je bevestiging van hoe je zelf je geloof wilt 'inrichten'?
Doelgericht Bijbellezen is van grote invloed op de wijze waarop we leven, gemeente-zijn en zicht hebben op Jezus Christus.

Met vragen om persoonlijk of groepsgewijs verder over na te denken.

Ook als e-book verkrijgbaar!

Info & Bestellen

Recente uitgaven Everread Uitgevers

Naast de boekjes uit de Morgenroodreeks geeft Everread ook andere boeken uit. Wie een Everread-abonnement heeft, ontvangt naast de uitgaven in de reeks óók elke nieuwe uitgave van Everread (jaarlijks 2 á 3) met een korting van 25%!

Schatten uit Gods Woord - 3

De serie Schatten uit Gods Woord bevat boeken waarin allerlei Bijbelse onderwerpen worden behandeld. Deze onderwerpen kun je zien als schatten die je opgraaft vanuit Gods Woord. David zegt: "De woorden van de HEERE zijn reine woorden, als zilver gelouterd in een aarden smeltkroes, gezuiverd zevenmaal" (Ps. 12:7). Hij schrijft dit om daarmee de betrouwbaarheid van Gods woorden te onderstrepen. Zij staan wat dat betreft lijnrecht tegenover de woorden die trouweloze mensen spreken (zie vs. 2-5). Wat God zegt in Zijn Woord kun je zonder meer aannemen; Hij is immers Zelf de waarheid! Daarom is het zo de moeite waard om de Bijbel te lezen, te overdenken en te leren begrijpen. Daar word je wijs van!

Spreuken 3:13-15 zegt:
"Welzalig is de mens die wijsheid vindt,
                          de mens die inzicht verkrijgt, want
                                - haar opbrengst is beter
                                  dan de opbrengst van zilver en
                                - haar inkomen beter dan bewerkt goud,
                                - zij is kostbaarder dan robijnen.
Al jouw wensen zijn met haar niet te vergelijken".

Bekijk hier de inhoudsopgave van dit boek

Info & Bestellen